Cây Hà thủ ô đỏ

Cây Hà thủ ô

Là một loại dược liệu quý và tên khoa học là Fallopia multiflora. Hà thủ ô có nhiều công dụng thần kỳ giúp “xanh tóc, đỏ da”, hà thủ ô đỏ là loại thảo dược quý, rất được coi trọng trong y học cổ truyền.

1. Giới thiệu về cây Hà thủ ô

Đặc điểm cây Hà thủ ô:

Sinh địa là cây thân thảo sống nhiều năm cao từ 20cm đến 30cm, cây có lông mềm và lông tiết màu tro trắng. Lá mọc thành vòng ở gốc cây; phiến lá có hình bầu dục, gốc lá thuôn, đầu lá hình tròn, dài từ 3cm đến 15cm, rộng từ 1,5cm đến 6cm, mép khía lá có răng tròn nhưng không đều; gân lá hình mạng lưới nổi rõ ở mặt dưới làm cho lá như bị rộp, chia lá thành những múi nhỏ. Hoa mọc thành chùm trên một cuống chung dài ở đầu cành. Đài và tràng đều có hình chuông, tràng hơi cong dài từ 3cm đến 4cm, mặt ngoài có màu tím đẫm, mặt trong hơi vàng với những đốm tím 4 nhị, nhị dài. Quả có hình quả trứng, có chứa nhiều hạt nhỏ bên trong. Cây Sinh địa ra hoa vào  tháng 4 – 6, kết quả tháng 7 – 8. Rễ sẽ phát triển thành củ mọc lên thành củ sau 6-8 tháng trồng.

Hầu hết sinh địa trồng tại Việt Nam đều không có quả. Tuy nhiên nếu trồng tại Trung Quốc thì của sinh địa vẫn có quả và phát triển rộ vào giai đoạn tháng 5 đến tháng 6 hàng năm. Bộ phận dùng làm thuốc của cây Sinh địa là củ, hay còn gọi là củ Sinh địa. Sau khi chế biến, củ Sinh địa sẽ được gọi là Thục địa là một vị thuốc được sử dụng phổ biến trong Đông y.

Phân bố của hà thủ đỏ

Thành phần hóa học:

Hà thủ ô đỏ có hai nhóm chất chính:

Nhóm thứ nhất Anthranoid

Anthranoid, chiếm tới tỉ lệ 1,7% là những thành phần gây tăng nhu cầu ruột, và làm cho phân bị nát lỏng, có lợi cho trường hợp viêm đại tràng thể nhiệt, phân bị táo bón. Trong các thành phần loại này bao gồm chrysophanol: C15H10O4,, emodin: C15H10O5,rhein: C15H8O6, chrysophanol anthron: C15H12O3, rhapontin: C21­H24O9,    2, 3, 5, 4  Tetrahydroxystiben – O-↓ – D – glucosid.

Nhóm thứ hai (tannin)

Tannin là những thành phần, đưa lại vị chát cho các vị thuốc Đông dược nói chung. Nó có lợi cho các trường hợp viêm đại tràng thể hư hàn, đại tiện nát lỏng, song bất lợi cho các trường hợp viêm đại tràng thể nhiệt, đại tiện táo bón.

Ngoài ra, trong vị thuốc còn có các chất đạm (1,1%), chất béo (3,10%), tinh bột (45,2%), chất vô cơ (4,5%), các chất tan trong nước lên tới 26,4%. Một chất khá quan trọng có trong Hà Thủ Ô, đó là hợp chất lexitin, một phosphatid, là sự kết hợp của acid glycerophosphoric với một phân tử cholin và hai phân tử acid béo.

2. Trồng, thu hái và sơ chế

Cây Hà thủ ô đỏ có phổ sinh thái rộng. Tuy cây mọc hoang ở vùng rừng núi nhưng khi trồng ở vùng đồng bằng, cây vẫn sinh trưởng rất tốt. Nhiệt độ thích hợp cho cây sinh trưởng và phát triển là 22 – 27°C, lượng mưa từ 1.500 – 1.800 mm, cây cần đất tơi xốp, nhiều mùn, pH từ 5 – 6,5.

Cây giống: Cây con khỏe mạnh, còn nguyên bầu, chiều dài cây từ 20 đến 40cm, không sâu bệnh, lá xanh phát triển bình thường,  thân mập không dập xước.

Thời vụ trồng: Vụ xuân (tháng 2 – 4), vụ Thu (tháng 7 – 9).

Phương thức trồng: Tùy vào điều kiện thực tế để quyết định phương trồng cho phù hợp.

Trồng Hà Thủ Ô dưới tán rừng tự nhiên:

Căn cứ vào hiện trạng thực bì của đối tượng rừng trồng mà quyết định trồng theo băng, theo ô hay theo đám.

Nếu trồng theo băng thì chừa rộng 1,5 – 2,5 m, còn băng chặt rộng 1 – 1,5 m  được phát dọn sạch thực bì rồi cuốc hố trồng Hà Thủ Ô trên đó. Trên các băng, khoảng cách giữa các cây là 60 – 80 cm.

Trồng theo đám là chọn những khoảng rừng có độ tán che thích hợp rồi trồng rải rác cây Hà Thủ Ô vào đó, khoảng cách giữa các cây từ 60 đến 80 cm.

Trồng Hà Thủ Ô dưới tán rừng trồng:

Trồng dưới tán Keo, tán Quế, Sưa, Sấu, Hòe,… Sau khi trồng các cây trồng chính từ 1 – 2 năm thì tiến hành trồng Hà Thủ Ô xen vào giữa các hàng cây lấy gỗ, ăn quả, cây bóng mát. Đảm bảo khoảng cách giữa các cây Hà Thủ Ô tối thiểu là 60 đến 80 cm.

Trồng Hà Thủ Ô trong vườn hộ gia đình:

Trồng dưới tán các loại cây ăn quả như: Mít, vải, nhãn, Bưởi, na…Đảm bảo khoảng cách giữa các cây hà thủ ô tối thiểu là 60 đến 80 cm

Trồng Hà Thủ Ô nơi đất trống:

Có thể trồng Hà Thủ Ô nơi đất trống với khoảng cách 50 đến 80 cm và có giàn cho dây leo. Trường hợp này ta có thể xen canh với những cây công trình làm cây bóng mát mau lớn như: Bàng Đài Loan, Chiêu Liêu, Sấu , Ban tím, Muồng Hoàng Yến, Gáo Vàng.

Làm đất, bón lót và trồng cây:

Làm đất: Đất phẳng thì cần tiến hành lên luống để tránh ngập úng làm thối rễ. Đất dốc thì tiến hành đào hố sâu 30 x rộng 30 cm.

Bón lót:  Bón lót 5kg phân chuồng hoai + 0,2kg supe lân hoặc 0,3kg phân NPK cho mỗi hố, đảo đều phân với đất, lấp cho gần đầy hố.

Trồng cây: Dùng dao, kéo sắc rạch bỏ túi bầu (tránh để vỡ bầu), đặt cây giống vào giữa hố, lấp đất đến qua cổ rễ và nén nhẹ.

Trồng xong cần tưới ẩm cho cây khoảng 2 tuần đầu để cây bén rễ có ngọn vươn lên. Sau khi trồng được 5 tháng cần cắm cọc cho leo vì cây vươn ngọn rất nhanh.

Chăm sóc :

Trong 2 năm đầu, mỗi năm chăm sóc 2 – 3 lần và từ năm thứ 3 mỗi năm 1 – 2 lần cuốc xới đất quanh khóm cây, nhặt cỏ dại và diệt bỏ những cây chèn ép, bón bổ sung khoảng 3 kg phân chuồng hoai hoặc 0,3kg NPK cho mỗi gốc. Không xới cỏ quá sâu, điều chỉnh độ che tán 30 -40%.

Thu hoạch và bảo quản:

Thu hoạch sau khi trồng sau 2-3 năm, vào tháng 11 – 12 sau khi cây lụi cành. Đào rộng xung quanh gốc, củ nhỏ giữ lại làm giống, cắt bỏ phần dây, mang rễ về rửa sạch.

Sau khi thu hoạch xong đem rửa sạch bụi bẩn, đem phơi hoặc sấy khô bảo quản nơi khô ráo, thoáng mát.

Với dược tính tuyệt vời, hà thủ ô đỏ đã được trồng nhiều nơi giúp tạo nguồn dược liệu cho y học. Cây được trồng bằng dây, hạt, củ hoặc cánh bánh tẻ và được thu hoạch sau 4 – 5 năm, thường là vào mùa xuân hoặc thu.

3. Chế biến Hà thủ ô như thế nào?

1. Bộ phận dùng chủ yếu của hà thủ ô đỏ là rễ, thu hái vào mùa thu, đào về, rửa sạch, cắt bỏ rễ con và góc thân, củ nhỏ để nguyên, củ to bổ đôi hay bổ tư, phơi hoặc sấy khô.
2. Đồ chín rồi phơi thì tốt hơn.
3. Sau đó, rễ được chế biến theo cách sau: Ngâm củ Hà thủ ô đã thái lát vào nước vo gạo một ngày đêm, rửa sạch. Đổ nước và đậu đen vào cho ngập với tỷ lệ 1 kg hà thủ ô với 100g đậu đen trong 2 lít nước.
4. Đun đến khi đậu đen nhừ nát và nước gần cạn, năng đảo cho thuốc chín đều.
5. Lấy dược liệu ra thái mỏng, phơi khô.
6. Lại cho nước, đậu đen vào, đun tiếp cho hết. Phơi khô lần cuối cùng

4. Công dụng của Hà thủ ô

Hà thủ ô là một vị thuốc nam có tác dụng bồi bổ cơ thể rất tốt cho sức khỏe. Đặc biệt củ Hà thủ ô khi kết hợp sử dụng và chế biến cùng với một số vị thuốc nam sẽ tạo nên một loại thuốc quý giúp da dẻ hồng hào, giúp tóc bạc chuyển tóc đen, trị được bệnh tóc bạc sớm, hỗ trợ điều trị yếu sinh lý nam giới, tốt cho xương khớp, mát gan, thải độc, giảm căng thẳng, mệt mỏi.

Giúp nhuận tràng: Anthraglycosid trong loại dược liệu này có tác dụng co bóp và kích thích hoạt động của hệ tiêu hóa và phòng chống táo bón rất hiệu quả. Bên cạnh đó, hà thủ ô còn có chứa Anthraquinon giúp nhuận tràng.

Chữa rụng tóc và tình trạng tóc bạc sớm: Đây chính là một trong những công dụng nổi bật và được nhiều người biết đến. Theo kinh nghiệm dân gian, dùng loại thảo dược này đều đặn trong vòng 1 đến 2 tháng sẽ cải thiện rõ rệt tình trạng rụng tóc. Bên cạnh đó, những người tóc bạc sớm cũng có thể sử dụng hà thủ ô để khắc phục tình trạng này.

Tăng cường sức khỏe của hệ thần kinh: Loại thảo dược này có chứa Lecithin. Đây là một dưỡng chất có thể sinh dịch huyết và chống suy nhược thần kinh.

Phòng ngừa nguy cơ thiếu máu và tình trạng suy nhược cơ thể: Khi bổ sung đúng cách loại dược phẩm này, số lượng hồng cầu trong cơ thể sẽ tăng lên, phòng tránh nguy cơ thiếu máu. Bên cạnh đó, người sử dụng cũng có cảm giác ăn ngon, ngủ ngon, hệ tiêu hóa hoạt động nhịp nhàng và cảm thấy khỏe mạnh hơn.

Tốt cho gan: Hà thủ ô có chứa Stilbene. Loại hợp chất này có tác dụng tăng cường thải độc gan và bảo vệ gan. Không những vậy, hà thủ ô cũng chứa một số thành phần giúp tăng cường chức năng gan.

Kháng khuẩn, đặc biệt là khả năng ức chế vi khuẩn lao(hà thủ ô đỏ). Resveratrol (trong hà thủ ô cũng chính là một hoạt chất có tính kháng khuẩn và chống viêm rất hiệu quả.

Giảm mỡ máu, giảm cholesterol, từ đó phòng ngừa tình trạng xơ vữa động mạch và tai biến.

Tăng hoạt động Estrogen – một loại hormone quan trọng ở nữ giới. Đây cũng là yếu tố quan trọng mở ra nhiều hướng đi mới trong việc bổ sung nguồn Estrogen từ thực vật để giảm các triệu chứng tiền mãn kinh cho phụ nữ.

Ngoài những lợi ích kể trên, hà thủ ô còn mang đến nhiều công dụng khác cho người sử dụng chẳng hạn như chữa suy thận, suy gan, sốt rét, đau lưng, tiểu buốt, một số bệnh ngoài da, chóng mặt, cải thiện tình trạng ít sữa và một số vấn đề sức khỏe của chị em sau sinh,…

Liên hệ:

Hợp tác xã Dược liệu Vân Đài
📍 Địa chỉ: Thôn Vân Đài, xã Chí Hoà, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình
📞 Điện thoại: 0983 926 497
📲 Tư vấn Zalo 24/7: 0983 926 497

1. Cơ sở 1: Thôn Vân Đài, xã Hồng Minh, Hưng Yên; 
2. Cơ sở 2: xóm Tam Văn, xã Văn Miếu, Phú Thọ; 
3. Cơ sở 3: Khu Phú Cường, xã Minh Hoà, Phú Thọ.

Ngoài cây Hà thủ ô đỏ, Hợp tác xã Dược liệu Vân Đài còn có nhiều loại cây Dược liệu khác như: cây Địa hoàng, cây Giảo cổ lam 5 lá, cây Hoa hoè, cây Sâm tiên mao (sâm cau đen), cây Hương nhu, cây Cát sâm (sâm nam núi Dành), cây Ba kích tím, cây Đinh lăng, cây Xạ can, cây Hà Thủ Ô đỏ, cây Bách bộ, cây Gừng tím (ngải đen), cây Xáo Tam phân, cây Khổ sâm, cây Sâm Đại hành, cây Thiên niên kiện, cây Kim ngân hoa, Xạ đen, Hương nhu, Ba kích tím…

Hy vọng rằng với những chia sẻ ở trên, quý khách hàng có thể chọn lựa cho mình những cây Dược liệu giống phù hợp với mong muốn và vùng đất nơi mình muốn trồng và phát triển cây dược liệu!