Cây Gừng tím

Gừng tím có tên khoa học là Kaempferia parviflora. Cây còn được gọi với nhiều cái tên như ngải đen, ngải tím. Thuộc họ gừng, vỏ và hình thái củ giống với loại gừng sử dụng hằng ngày. Gừng đen có kích thước vừa phải, vỏ có màu sẫm hơi đen, bên trong có màu tím đen và có mùi thơm rất đặc trưng.

1.Giới thiệu về cây Gừng tím

Đặc điểm cây Gừng tím

Theo quan điểm thứ nhất: Gừng tím là cây Kaempferia parviflora có tên tiếng Anh là Thai black ginger (gừng đen Thái Lan), Thai ginseng (nhân sâm Thái Lan). Loại này có giá trị dược liệu cao nên được bán với giá đắt đỏ, được săn lùng như “thần dược” và đương nhiên, còn bị làm giả để trục lợi.

Theo quan điểm thứ hai: Gừng tím là tên gọi của một nhóm các loài cây đặc hữu được phát hiện ở Việt Nam, bao gồm ít nhất 4 loài thuộc chi Gừng tím đã được phát hiện. Bao gồm:

1. Distichochlamys citrea được gọi là gừng đen, loài này có thể trồng làm thuốc và lấy tinh dầu, phân bố ở vườn quốc gia Pù Mát (VQG Pù Mát), VQG Bạch Mã và VQG Cúc Phương. Loại này có lá màu xanh, hoa màu vàng, nụ hoa có vệt đỏ và là loài điển hình của chi Gừng đen.
2. Distichochlamys orlowii được gọi là gừng Orlow (gừng đen Orlow), loài này phân bố ở VQG Pù Mát (Nghệ An) và một vùng nhỏ ở Gia Lai. Gừng Orlow là loại cung cấp tinh dầu.
3. Distichochlammys benenica, loài gừng tím này được tìm thấy ở vườn Quốc gia Bến En, Thanh Hóa.
4. Distichochlammys rubrostriata, hay còn gọi là gừng đen khía đỏ, được tìm thấy ở VQG Cúc Phương, có tán lá xanh nhạt và hoa màu vàng tươi.

Hiện tại, các nghiên cứu về 4 loại gừng tím trên đây vẫn còn ít ỏi (riêng cây gừng đen Thái Lan – Kaempferia parviflora thì đã được nghiên cứu rất nhiều). Điểm đặc trưng là mép lá có màu tím và phần mầm mới mọc lên từ củ có màu tím rõ.

Phân bố

Mặc dù được gọi là Gừng đen Thái Lan nhưng loài cây này vẫn được tìm thấy ở nhiều nơi như Trung Quốc, Thái Lan, Ấn Độ. Ở Việt Nam phát hiện nhiều ở các tỉnh Thanh Hóa, Gia Lai, Dak Lak…

Thành phần hóa học:

Cây Gừng tím có những thành phần hóa học bao gồm:

Thành phần chính của tinh dầu gừng đen Distichochlamys citrea là các hoạt chất (E)-citral, 1,8-cineole và (Z)-citral. Với gừng đen Distichochlamys orlowii, các hoạt chất chính được tìm thấy lại là geranyl acetate, β-pinene, βcaryophyllene và β-elemene .

2. Trồng, thu hái và sơ chế gừng tím

2.1.Thời vụ trồng

Ở miền Bắc  trồng vào vụ xuân, ở miền Nam gừng trồng vào đầu mùa mưa. Thời gian sinh trưởng của gừng từ 8-10 tháng.

2.2. Đất trồng

Gừng tím trồng được trên nhiều loại đất khác nhau nhưng cần chọn đất xốp, đủ ẩm thoát nước tốt.

Chuẩn bị đất: Cày sâu ít nhất là 20 cm và bừa cẩn thận cho tơi xốp; sau đó tiến hành bón lót phân, chế phẩm sinh học… rồi lên luống cao 10-20 cm, mặt luống rộng 40-50 cm (trồng 2 hàng/luống), san phẳng mặt luống và đào rãnh thoát nước. Gừng là loài ưa sáng nhưng có khả năng chịu rợp nên thường được bố trí trồng xen canh với các loại cây như dưa leo, dưa chuột… Tuy nhiên, dưới tán che 70-80% thì cây chỉ cho năng suất bằng ½ so với nơi nắng trảng (trên cùng 1 loại đất).

2.3. Ươm hom:

Chuẩn bị giống: Gừng giống có thể trồng ngay sau khi thu hoạch hoặc sau khi được bảo quản trong một thời gian ngắn, với lượng 100 kg/sào.

Chọn củ già hoặc gừng nhánh  từ đủ 9 tháng tuổi trở lên), bẻ hoặc cắt các đoạn củ (nhánh) dài 2,5-5 cm, trên mỗi nhánh phải có ít nhất 1 mắt mầm (chồi ngủ).

Sau đó, tiến hành trồng ngay để đảm bảo khả năng nảy mầm; hoặc có thể ủ giống cho lên chồi rồi mới trồng, cách này sẽ tiết kiệm công trồng dặm về sau.

Dùng dao cắt hom, mỗi hom có ít nhất 3-4 mắt, cắt nhẵn, chấm tro bếp ngay để hãm nhựa. Sau cắt hom 4-6 tiếng: ta xếp đều trên các khay, dưới lót bao, trên phủ bao ẩm. Sau 2-3 ngày dùng rơm rác mục sạch phủ kín, tưới ẩm và che kín để khoảng 1-2 tuần. Sau 10-15 ngày các hom gừng nhú mắt, ta có thể đem trồng (hom già mọc chậm hơn hom bánh tẻ).

Trên mỗi luống trồng thành 2 hàng so le nhau (kiểu nanh sấu), với hàng cách hàng 40-50 cm và cây cách cây 30-40 cm (đất xấu trồng dày, đất tốt trồng thưa). Đặt giống (đã chuẩn bị trước) sâu 5-7 cm, mắt mầm/chồi hướng lên hoặc hướng ngang (có nhiều mắt mầm/chồi), lấy đất mịn phủ lên rồi ấn chặt tay để đất tiếp xúc tốt với củ, sau đó phủ đất mịn cho bằng mặt luống.

2.4. Phân bón cho gừng tím

Gừng là cây thích ẩm nhưng không chịu úng nên chỉ cần giữ ẩm. Cây thích ứng tốt và chịu thâm canh tốt. Để đảm bảo năng suất cao có thể kết hợp cả phân hữu cơ kết hợp với bón bổ sung NPK.

2.5. Thu hoạch gừng

Tùy vào mục đích sử dụng, có thể thu hoạch gừng từ 6 tháng trồng. Gừng để làm giống thì phải thu hoạch sau 9 tháng.

Gừng cần được bảo quản nơi khô ráo, thoáng mát (tương tự như bảo quản các loại cây thân củ và rễ củ khác). Các củ giống được đặt vào thùng, chậu hoặc trải đều trên sàn nhà, ở dưới và trên mỗi lớp củ được phủ bằng một lớp đất mịn, khô, dày 1-2 cm. Trong quá trình tồn trữ và bảo quản, có thể sử dụng một số hoá chất đặc hiệu để phòng ngừa côn trùng phá hoại.

3. Công dụng của của cây Gừng tím

Trong y học cổ truyền Thái Lan, nước sắc của loài này với rượu có tác dụng tăng cường sinh lý, điều trị dị ứng, hen suyễn, tiêu chảy, bệnh gút, loét dạ dày, tiểu đường… Theo kinh nghiệm dân gian, Gừng đen được biết đến với nhiều công dụng tốt cho sức khỏe, như giảm đau, chống viêm và tăng cường hệ miễn dịch. Các công dụng của củ gừng tím được tổng hợp như sau:

1. Kháng khuẩn và kháng nấm (theo tạp chí Fitoterapia).
2. Chống loét dạ dày (theo tạp chí Journal of Ethnopharmacology).
3. Chống béo phì (theo tạp chí Journal of Natural Medicines).
4. Giúp cải thiện sinh lý, tăng cường khả năng cương dương (đối với chiết xuất rượu ethanol hoặc thức uống có cồn).
5. Chống trầm cảm.
6. Chống lại tế bào ung thư phổi NCIH187 một cách mạnh mẽ (theo tạp chí Bioorganic & Medicinal Chemistry Letters).
7. Chống lại tế bào ung thư biểu mô KB (theo tạp chí Archives of Pharmacal Research).
8. Ngăn ngừa bệnh Alzheimer (theo tạp chí Journal of Functional Foods).
9. Chống dị ứng.
10. Tăng cường sức mạnh thể lực ở đôi tay của vận động viên (không tác dụng ở các bộ phận khác).
11. Hoạt tính bảo vệ gan (theo tạp chí Chemical and Pharmaceutical Bulletin).
12. Chống loãng xương và chống oxy hóa (theo Natural Product Sciences)

Liên hệ:

Hợp tác xã Dược liệu Vân Đài
📍 Địa chỉ: Thôn Vân Đài, xã Chí Hoà, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình
📞 Điện thoại: 0983 926 497
📲 Tư vấn Zalo 24/7: 0983 926 497

1. Cơ sở 1: Thôn Vân Đài, xã Hồng Minh, Hưng Yên; 
2. Cơ sở 2: xóm Tam Văn, xã Văn Miếu, Phú Thọ; 
3. Cơ sở 3: Khu Phú Cường, xã Minh Hoà, Phú Thọ.

Ngoài cây Gừng tím, Hợp tác xã Dược liệu Vân Đài còn có nhiều loại cây Dược liệu khác như: cây Địa hoàng, cây Giảo cổ lam 5 lá, cây Hoa hoè, cây Sâm tiên mao (sâm cau đen), cây Hương nhu, cây Cát sâm (sâm nam núi Dành), cây Ba kích tím, cây Đinh lăng, cây Xạ can, cây Hà Thủ Ô đỏ, cây Bách bộ, cây Gừng tím (ngải đen), cây Xáo Tam phân, cây Khổ sâm, cây Sâm Đại hành, cây Thiên niên kiện, cây Kim ngân hoa, Xạ đen, Hương nhu, Ba kích tím, Hà thủ ô đỏ, Bách bộ…

Hy vọng rằng với những chia sẻ ở trên, quý khách hàng có thể chọn lựa cho mình những cây Dược liệu giống phù hợp với mong muốn và vùng đất nơi mình muốn trồng và phát triển cây dược liệu!