Cây Bách bộ
- Bách bộ là một loài dây leo có thể gặp ở khắp nơi trong nước, nhưng nhiều nhất là ở các tỉnh phía bắc như Hà Tây (Hà Nội), Hòa Bình, Bắc Cạn, Thái Nguyên.
- Củ Bách bộ có công dụng trong nhóm dược liệu trị ho, viêm khí quản, lao phổi, ho gà; lỵ, amip; bệnh giun móc, giun tóc, giun kim; tình trạng ngứa ngáy da, eczema, viêm da.
- Bách bộ còn dùng diệt bọ chét, rệp, chấy rận và sâu bọ, ký sinh giun sán.
1. Giới thiệu về cây Bách bộ
Đặc điểm cây Bách bộ
Tên khoa học: Stemona tuberosa Lour. thuộc họ Bách bộ (Stemonaceae) còn gọi là Dây đẹt ác, dây ba mươi. Bách bộ thuộc loại thân cỏ, moc leo, dài khoảng 6 – 8 m. Lá đơn, mọc đối, phiến lá hình tim, gân lá hình cung. Hoa mọc riêng lẻ hoặc cụm 2 hoa ở nách lá, kích thước lớn, màu vàng đỏ. Bao hoa gồm bốn phiến, 2 phiến ngoài dài 4 cm, rộng 5 mm, 2 phiến trong rộng hơn hai phiến ngoài. Bộ nhị gồm 4 nhị với chỉ nhị ngắn. Quả nang, hình trứng, mang 5 – 8 hạt. Mỗi cây mang một chùm rễ củ, mập, hình trụ, mọc thành khóm dày thường từ 10 – 30 củ, có khi lên đến 100 củ, dài từ 15 – 20 cm, màu trắng ngả vàng, vị ngọt, hậu đắng.
Phân bố của cây Bách bộ
Bách bộ là một loài dây leo có thể gặp ở khắp nơi trong nước, nhưng nhiều nhất là ở các tỉnh phía bắc như Hà Tây (Hà Nội), Hòa Bình, Bắc Cạn, Thái Nguyên.
Thành phần hóa học:
Cây bách bộ có những thành phần hóa học bao gồm:
- Trong Radix Stemonae Japonicae có chứa các thành phần hóa học như Isostemonidine, Protostemonine, Paipunine, Stemonine, Stemonidine, Sinostemonine
- Trong loại Radix Stemonae Sessilifoliae có chứa các thành phần hóa học như: Protostemonine, Tubersostemonine, Stemonine, Isostemonidine, Hodorine, Sessilistemonine (Tài Nguyên Cây Thuốc Việt Nam)
- Trong loại Radix Stemonae Tuberosae có chứa các thành phần hóa học như: Isotubersostemonine, Stemine, Hypotubersostemonine, Stemonine, Tubersostemonine, Oxotubersostemonine (Tài Nguyên Cây Thuốc Việt Nam).
- Rễ Bách bộ chứa Tuberostemonin, Stnin, Oxotuberostemonin. Ngoài ra trong cây bách bộ còn có chứa một số Alcaloid khác chưa rõ cấu trúc như: Isostemonin C22H33O4N, điểm chảy 2122160, Stmonin C22H33O4N4N, điểm chảy 1620, Isotuberostemonin C22H33O4N, điểm chảy 1231250, Setemonidin C19H31O5N, Hypotuberostemonin C19H2123O3N, Paipunin C24H34O4N, Stemotuberin, điểm chảy 77820,. Rễ bách bộ chứa Glucid 2,3%, Protid 9,25%, Lipid 0,84% và một số Acid hữu cơ (Malic, Oxalic, Acid Citric, Succinic, Acetic,…). Rễ củ bách bộ chứa nhiều glucid (2,3%), lipid(0,83%), protid (9%), các acid hữu cơ. Ngoài ra, còn chiết xuất được các alkaloid, chủ yếu là stemonin (0,18%) C22H33NO4, tuberstemonin C19H29NO4, stemonidin C17H27NO5, paipunin và sinostemonin.
2. Trồng, thu hái và sơ chế
Bách bộ là loại cây giống ưa khí hậu ôn hòa, ưa bóng khi còn nhỏ, thích đất pha cát, nhiều mùn, ẩm mát.
- Có thể trồng bách bộ bằng cách gieo hạt trong vườn ươm rồi đánh cây con đi trồng hoặc trồng ngay bằng chổi gốc.
- Vào khoảng tháng 8 – 9, thu lấy quả chín đem phơi ở chỗ thoáng gió vài ngày cho vỏ quả tách ra, gom lấy hạt, sàng sẩy sạch vỏ quả, phơi thật khô và bảo quản nơi khô ráo. Đến tháng 3 – 4, đem hạt gieo trong vườn ươm và mùa xuân năm sau, đánh cây con đi trồng.
- Còn có thể dùng trồi gốc để trồng. Sau thu hoạch rễ củ làm thuốc, những đoạn gốc đầu củ mang chồi được tách ra trồng. Cách này cho hệ số nhân giống thấp nhưng không phải qua giai đoạn vườn ươm.
- Mỗi kg hạt có khoảng 4 vạn hạt, tỷ lệ nảy mầm thường là 50 – 55%. Khoảng 2,5 – 3kg hạt đủ reo cho 500m2 vườn ươm.
- Ngoài ra có thể gieo thẳng hạt không qua vườn ươm. Mỗi hốc gieo 4 – 5 hạt, Sau khi cây mọc tỉa bớt, chỉ để lại mỗi gốc một cây khỏe nhất.
- Chọn đất và làm đất: Ruộng trồng bách bộ nên chọn khu đất thoát nước ven đồi, có tầng canh tác sâu, tiện tưới tiêu. Khi trồng cần làm đất tơi nhỏ, bổ hốc sâu 10 – 15cm với khoảng cách 25 x 50cm, bón lót một ít phân chuồng hoai mục và trồng mỗi hốc một cây, sau đó tưới nước.
- Cách trồng: Với cây giống trong bầu, bóc bỏ vỏ bẩu rồi đặt thẳng đứng cây vào hốc đã đào sẵn. Vun đất vào gốc và ấn xung quan gốc cây cho cây không bị đổ.
- Chăm sóc: Khi bách bộ mọc cao 20cm, cần cắm giàn cho cây leo, có giàn cây sinh trưởng tốt hơn và đỡ công chăm sóc. Cây con trong vườn có thể tưới thúc bằng phân chuồng hay đạm pha loãng. Cây ở ruộng sản xuất có thể bón thúc bằng các loại phân chuồng ủ mục sau khi làm cỏ, mỗi năm vài ba lần vào thời kỳ cây sinh trưởng mạnh ( tháng 5 – 8).
- Thu hoạch và sơ chế: Đào rễ củ khi trời khô ráo, rửa sạch đất cát, cắt bỏ hai đầu, đem đồ vừa chín hoặc nhúng nước sôi. Rễ nhỏ để nguyên, rễ to có thể bổ đôi, rồi phơi nắng hoặc sấy ở nhiệt độ 50 – 60 oC. Rễ bách bộ cong queo dài từ 5cm trở lên, đường kính 0,5 – 1,0cm. Đầu trên hơi phình to, đầu dưới thuôn nhỏ. Mặt ngoài vàng nâu, có nhiều nếp nhăn. Theo sách “ phương pháp bào chế đông dược”, sau khi rửa sạch, ủ mềm, rút bỏ lõi, thái mỏng, phơi khô ( dùng sống). Tẩm mật một đêm rồi sao vàng ( dùng chín).
3. Công dụng của của Bách bộ
Theo y học cổ truyền: Theo Tuệ tĩnh toàn tập, bách bộ có vị ngọt đắng, tính hơi ấm, không độc, mát phổi, chữa ho lâu ngày, lao và bệnh cổ độc (Bướu cổ độc xảy ra do tuyến giáp phì đại và sản xuất quá nhiều hormone tuyến giáp)
Theo y học hiện đại: Theo Đỗ Tất Lợi, dân gian dùng bách bộ để trị ho, trị giun sán và diệt sâu bọ.
Tác dụng chữa ho: Bách bộ có chứa hoạt chất stemonin có tác dụng ức chế trung tâm hô hấp, do đó ức chế phản xạ ho.
- Theo kết quả nghiên cứu của bác sĩ Diệp Đình Thiện (Trung Quốc) cho thấy dùng Bách bộ chữa bệnh lao hạch có hiệu quả tốt.
- Tác dụng sát trùng và chữa giun: Dung dịch stemonin 0,15% sẽ làm giun tê liệt sau 5 – 10 phút.
- Đem dung dịch bách bộ 10% trong rượu 70% ngâm hoặc phun vào rận sẽ làm chết rận.
- Cao nước bách bộ được uống để tẩy giun (uống 3 thìa cà phê mỗi lần).
- Tác dụng kháng sinh: Đã có bằng chứng cho thấy bách bộ có tác dụng sát khuẩn với các loại vi khuẩn trong ruột già, diệt được khuẩn lỵ và phó thương hàn.
Liều dùng & cách dùng
- Chữa giun: Sắc phần rễ củ bách bộ, 7 – 10 g/lần, uống vào sáng sớm lúc bụng đói, trong 5 ngày liên tiếp.
- Diệt ruồi: Tiến hành sắc bách bộ, sau đó thêm vào một ít đường, để ở vị trí dễ thu hút ruồi.
- Diệt bọ gậy: Pha dung dịch 5% để diệt bọ gậy có thể đạt hiệu quả 100%.
- Chữa giun kim: 40 g bách bộ tươi (hoặc 20 g khô), sắc với 200 ml nước để được 30 ml nước sắc cuối cùng, bơm vào hậu môn và để khoảng 20 phút. Lặp lại từ 10 – 12 ngày
Liên hệ:
Hợp tác xã Dược liệu Vân Đài
📍 Địa chỉ: Thôn Vân Đài, xã Chí Hoà, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình
📞 Điện thoại: 0983 926 497
📲 Tư vấn Zalo 24/7: 0983 926 497
- Cơ sở 1: Thôn Vân Đài, xã Hồng Minh, Hưng Yên;
- Cơ sở 2: xóm Tam Văn, xã Văn Miếu, Phú Thọ;
- Cơ sở 3: Khu Phú Cường, xã Minh Hoà, Phú Thọ.
Ngoài cây Bách bộ, Hợp tác xã Dược liệu Vân Đài còn có nhiều loại cây Dược liệu khác như: cây Địa hoàng, cây Giảo cổ lam 5 lá, cây Hoa hoè, cây Sâm tiên mao (sâm cau đen), cây Hương nhu, cây Cát sâm (sâm nam núi Dành), cây Ba kích tím, cây Đinh lăng, cây Xạ can, cây Hà Thủ Ô đỏ, cây Bách bộ, cây Gừng tím (ngải đen), cây Xáo Tam phân, cây Khổ sâm, cây Sâm Đại hành, cây Thiên niên kiện, cây Kim ngân hoa, Xạ đen, Hương nhu, Ba kích tím, Hà thủ ô đỏ…
Hy vọng rằng với những chia sẻ ở trên, quý khách hàng có thể chọn lựa cho mình những cây Dược liệu giống phù hợp với mong muốn và vùng đất nơi mình muốn trồng và phát triển cây dược liệu!
Reviews
There are no reviews yet.