Cây Xáo tam phân-giải độc gan

Xáo tam phân là cây dược liệu quý hiếm ở miền Trung Nam Bộ, được biết đến với tác dụng kháng u, hỗ trợ điều trị ung thư, tăng cường miễn dịch và giải độc gan. Rễ cây chứa nhiều hoạt chất sinh học mạnh, đang được y học hiện đại quan tâm nghiên cứu chuyên sâu.

1. Giới thiệu về cây dược liệu

Tên khoa học: Paramignya trimera (Oliv.) Burkill
Họ thực vật: Cam (Rutaceae)
Tên gọi khác: Xáo tam phân Khánh Hòa, cây thần dược, cây thuốc rễ vàng

Mô tả thực vật

Xáo tam phân là cây gỗ nhỏ hoặc bụi cao khoảng 1–2 m, vỏ nâu xám, có gai nhọn, rễ màu vàng nghệ, thơm nhẹ. Lá đơn, mép khía răng, hình bầu dục. Cây mọc chậm và phát triển chủ yếu ở vùng đất cằn, sỏi đá.

Phân bố

Cây phân bố chủ yếu ở Khánh Hòa, Phú Yên, Ninh Thuận và một số tỉnh miền Trung. Nguồn khai thác chủ yếu từ tự nhiên, hiện đang được gây trồng tại một số vùng trồng dược liệu quy mô nhỏ.

Thành phần hóa học

Flavonoid
Saponin
Coumarin
Triterpenoid
Alkaloid
Dẫn chất của axit phenolic
Các hợp chất có khả năng chống oxy hóa và ức chế tế bào ung thư

2. Trồng và thu hái

Thời điểm và vụ trồng: Có thể trồng quanh năm, tốt nhất vào đầu mùa mưa (tháng 4–6 dương lịch) để cây phát triển tự nhiên, không cần tưới nhiều.

Phương pháp nhân giống

Chiết cành: Dùng cành bánh tẻ, cắt dài 15–20 cm, khoanh vỏ, bôi thuốc kích rễ, ủ ẩm khoảng 30–40 ngày có thể cắt trồng.
Gieo hạt: Tốn thời gian (3–4 tháng nảy mầm), ít dùng do cây mọc chậm.
Giâm hom: Dùng hom rễ hoặc đoạn thân già, cắm vào đất tơi xốp, giữ ẩm đều. Tỷ lệ sống khá cao khi dùng giá thể giàu mùn.

Kỹ thuật trồng và chăm sóc

Đất trồng: Đất thịt nhẹ pha cát, thoát nước tốt, có thể trồng xen trên đất đồi sỏi đá.
Mỗi cây cách nhau 1–1,5 m, cần che nắng giai đoạn đầu.
Cây ưa khô, cần ít nước, ít sâu bệnh. Chỉ cần bón phân hữu cơ định kỳ 2–3 tháng/lần.

Thu hái và sơ chế

Cây sau 3–5 năm có thể thu hoạch rễ. Rễ xáo tam phân có màu vàng nghệ, mùi thơm dịu.
Rễ rửa sạch, thái lát, phơi khô trong râm mát hoặc sấy nhẹ.
Dược liệu dùng dưới dạng: sắc nước, ngâm rượu hoặc nghiền bột làm viên hoàn.

3. Công dụng của cây Xáo tam phân

Trong y học cổ truyền

Thanh nhiệt, giải độc, hoạt huyết, tiêu viêm
Dùng trong các bài thuốc điều trị viêm gan, suy nhược, khí huyết kém lưu thông
Kết hợp với một số dược liệu khác để hỗ trợ điều trị u bướu

Trong y học hiện đại

Một số nghiên cứu bước đầu tại Việt Nam cho thấy dịch chiết từ rễ Xáo tam phân có khả năng ức chế tế bào ung thư gan, ung thư vú, ung thư phổi và ung thư đại tràng trong điều kiện in vitro.
Có tác dụng chống oxy hóa, hỗ trợ nâng cao miễn dịch, phòng ngừa tái phát u.
Được ứng dụng trong các sản phẩm bảo vệ sức khỏe dạng viên và cao lỏng.

Liên hệ:

Hợp tác xã Dược liệu Vân Đài
📍 Địa chỉ: Thôn Vân Đài, xã Chí Hoà, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình
📞 Điện thoại: 0983 926 497
📲 Tư vấn Zalo 24/7: 0983 926 497

Cơ sở 1: Thôn Vân Đài, xã Hồng Minh, Hưng Yên;
Cơ sở 2: xóm Tam Văn, xã Văn Miếu, Phú Thọ;
Cơ sở 3: Khu Phú Cường, xã Minh Hoà, Phú Thọ.