PHÁT TRIỂN CÂY DƯỢC LIỆU TẠI VÙNG DUYÊN HẢI NAM TRUNG BỘ

Tận dụng khí hậu bán khô hạn để phát triển dược liệu đặc hữu và giá trị cao

1. Điều kiện tự nhiên – cơ hội phát triển dược liệu vùng nắng gió

1. Duyên hải Nam Trung Bộ gồm các tỉnh từ Quảng Nam đến Bình Thuận, trong đó Khánh Hòa và Bình Định là hai địa phương tiêu biểu. Khu vực này có đặc điểm sinh thái đặc trưng: khí hậu khô nóng, lượng mưa phân bố không đều, đất đai pha cát và feralit nhẹ, nhiều vùng bán hoang mạc, thích hợp với các cây dược liệu ưa sáng, chịu hạn tốt và có khả năng thích nghi sinh trưởng mạnh.
2. Đặc biệt, vùng núi phía Tây của các tỉnh có hệ sinh thái rừng bán thường xanh – là nơi phân bố nhiều loài cây dược liệu quý trong tự nhiên như xáo tam phân, sâm bố chính, cam thảo đất, v.v. Một số vùng ven biển hoặc cát pha cũng được nghiên cứu trồng thành công nhiều cây thuốc Nam có giá trị kinh tế.

2. Danh mục cây dược liệu ưu tiên và phù hợp

1. Theo Quyết định và định hướng ngành: Sâm bố chính, cam thảo, quế, bụp giấm, diệp hạ châu, cỏ ngọt, dừa cạn, râu mèo, sa nhân tím, cốt toái bổ, đậu ván trắng, củ mài
2. Bổ sung từ thực tiễn các tỉnh Khánh Hòa, Bình Định: Xáo tam phân, hoắc hương, kê huyết đằng, ngải tiên, cà gai leo, lá khôi, nghệ vàng, hương phụ, hà thủ ô, lá lốt, lá lốt rừng, cây vòi voi.
3. Tại Khánh Hòa, HTX Dược liệu Khánh Vĩnh đã phát triển xáo tam phân theo mô hình GACP-WHO. Trong khi đó, Bình Định có thế mạnh với bụp giấm, dừa cạn, sâm bố chính và cây hoắc hương được liên kết vùng với nhà máy chế biến tinh dầu.

3. Cơ hội và thách thức phát triển

 Cơ hội:

1. Khí hậu khô, nhiều nắng thích hợp để trồng và phơi dược liệu tự nhiên.
2. Diện tích đất đồi, đất cát pha chưa khai thác còn rất lớn.
3. Một số cây bản địa có giá trị cao, phù hợp xuất khẩu hoặc làm nguyên liệu mỹ phẩm, dược phẩm tự nhiên.

Thách thức:

1. Khả năng giữ ẩm đất thấp, dễ bị rửa trôi dinh dưỡng.
2. Thiếu nguồn giống chuẩn hóa, thiếu liên kết tiêu thụ dài hạn.
3. Một số cây quý như xáo tam phân đã bắt đầu trồng đại trà, tuy nhiên nguồn nguyên liệu tại chỗ vẫn chưa đủ.

4. Định hướng chiến lược và giải pháp

1. Xây dựng vùng chuyên canh cây chịu hạn – đa tác dụng

   • Ưu tiên: xáo tam phân, bụp giấm, cam thảo đất, sâm bố chính, cốt toái bổ, dừa cạn

   • Khuyến khích canh tác hữu cơ – không sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật

2. Liên kết doanh nghiệp chế biến tinh dầu – mỹ phẩm

   • Với cây: hoắc hương, nghệ vàng, hương nhu, quế, tràm gió

3. Đa dạng hóa mô hình trồng xen – nông lâm kết hợp

   • Trồng xen cây dược liệu dưới tán rừng, cây ăn quả hoặc trong hệ sinh thái nông nghiệp – du lịch sinh thái

4. Tăng cường nghiên cứu, nhân giống cây bản địa

   • Ưu tiên xáo tam phân, lá khôi, cà gai leo, vòi voi – có tiềm năng điều trị bệnh dạ dày, viêm gan, kháng viêm

5. Ứng dụng số hóa trong truy xuất nguồn gốc – thương mại hóa

   • Gắn với sản phẩm OCOP, tiêu chuẩn GACP, kết nối thị trường quốc tế

5. Kết luận

Vùng Duyên hải Nam Trung Bộ, với điều kiện khí hậu khắc nghiệt nhưng lại mang tiềm năng đặc biệt cho cây dược liệu bản địa, đang mở ra cơ hội xây dựng các vùng trồng dược liệu chuyên biệt theo hướng hữu cơ – sinh thái. Việc lựa chọn đúng cây, gắn với lợi thế vùng và thúc đẩy tiêu chuẩn hóa sẽ giúp nâng cao giá trị kinh tế nông nghiệp, góp phần chuyển đổi sinh kế cho người dân vùng khó khăn.

📚 Tài liệu tham khảo:

1. QĐ 1976/QĐ-TTg; QĐ 4035/QĐ-BYT; QĐ 4664/QĐ-BYT
2. Báo cáo thực tiễn tại Khánh Hòa, Bình Định; Cổng thông tin: khanhhoa.gov.vn, binhdinh.gov.vn
3. HTX Dược liệu Khánh Vĩnh, Báo Nông nghiệp Việt Nam, Báo Tài nguyên – Môi trường