Cây Ngưu Tất – Vị thuốc quý hỗ trợ xương khớp, huyết áp và điều hòa kinh nguyệt

Cỏ xước hay còn gọi là Ngưu tất nam là một loại cây thuốc nam phổ biến, được sử dụng rộng rãi trong y học cổ truyền để hỗ trợ điều trị các bệnh về xương khớp, huyết áp cao, rối loạn kinh nguyệt và cải thiện chức năng gan thận. Cây mọc hoang nhiều nơi nhưng hiện nay đã được trồng và thu hái có kiểm soát nhằm đảm bảo chất lượng dược liệu.

1. Giới thiệu về cây dược liệu

1. Tên khoa học: Achyranthes aspera L.
2. Họ thực vật: Rau dền (Amaranthaceae)
3. Tên gọi khác: Cây Ngưu tất nam, Cỏ xước gai, Cây giả ngưu tất, Cây cỏ xước, Cây cỏ xước răng cưa, Cây kim cương

Đặc điểm sinh học:

Cỏ xước là cây thân thảo sống lâu năm, cao khoảng 60–100 cm. Thân hình trụ, có rãnh dọc, lông ngắn. Lá mọc đối, hình trứng hoặc bầu dục, mép nguyên. Cụm hoa mọc ở đầu cành, dạng bông dài, màu trắng hoặc hồng nhạt. Quả hình trứng, có gai móc đặc trưng dễ bám vào quần áo hoặc lông động vật. Rễ trụ dài, màu vàng nâu – là bộ phận được dùng làm thuốc.

Phân bố:

Cây mọc hoang nhiều nơi ở đồng bằng và trung du Việt Nam, nhất là các vùng đất ven sông, rìa rừng và nương rẫy bỏ hoang. Ngoài ra, cây còn có ở nhiều nước châu Á như Ấn Độ, Nepal, Thái Lan, Trung Quốc…

Thành phần hóa học:

Rễ cỏ xước chứa nhiều saponin triterpenic, alkaloid, ecdysterone, flavonoid, acid oleanolic, potassium, magnesium, và một số acid hữu cơ. Các hoạt chất này có tác dụng chống viêm, lợi tiểu, hạ huyết áp, điều hòa nội tiết và tăng cường chuyển hóa.

2. Trồng và thu hái

Thời điểm và điều kiện trồng:

Cây phát triển tốt ở nơi có khí hậu nhiệt đới, đất tơi xốp, thoát nước tốt. Thời điểm trồng thích hợp là vào đầu mùa mưa (tháng 3–5 dương lịch).

Phương pháp nhân giống:

Cỏ xước được nhân giống bằng hạt. Hạt được gieo trực tiếp lên luống đất tơi xốp đã làm sạch cỏ dại, có thể ngâm nước ấm 6–8 giờ trước khi gieo để tăng tỉ lệ nảy mầm. Khi cây cao khoảng 15–20 cm thì tỉa bớt, để khoảng cách 30–40 cm giữa các cây.

Chăm sóc:

1. Tưới nước: Giữ ẩm thường xuyên, đặc biệt trong 1 tháng đầu sau gieo.
2. Làm cỏ và vun xới: Định kỳ 10–15 ngày/lần để hạn chế cỏ dại và giúp đất thoáng khí.
3. Bón phân: Ưu tiên phân hữu cơ, phân vi sinh hoặc phân chuồng hoai mục bón lót và thúc 2–3 lần trong vụ.

Thu hái và chế biến:

Thu hoạch toàn cây khi rễ đã phát triển mạnh (khoảng 5–6 tháng sau gieo). Đào rễ, rửa sạch, thái mỏng, phơi khô trong bóng râm hoặc sấy nhẹ ở 50–60°C để bảo quản làm thuốc.

3. Công dụng của cây dược liệu

Trong y học cổ truyền:

Vị đắng, chua, tính mát; quy vào can, thận. Có tác dụng bổ can thận, mạnh gân cốt, hoạt huyết, lợi tiểu.

Dùng trong các bài thuốc:

1. Điều trị đau nhức xương khớp, viêm khớp, thoái hóa cột sống.
2. Điều hòa kinh nguyệt, chữa bế kinh, kinh nguyệt không đều.
3. Hỗ trợ điều trị cao huyết áp, chóng mặt, ù tai.
4. Lợi tiểu, giảm sưng đau, chữa tiểu tiện khó.

Trong y học hiện đại:

1. Chống viêm, giảm đau hiệu quả.
2. Giãn mạch, hạ huyết áp, điều hòa lipid máu.
3. Làm tăng bài tiết nước tiểu và đào thải acid uric, hỗ trợ điều trị gout.
4. Tăng cường miễn dịch và điều hòa hormone sinh dục.

Liên hệ:

Hợp tác xã Dược liệu Vân Đài
📍 Địa chỉ: Thôn Vân Đài, xã Chí Hoà, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình
📞 Điện thoại: 0983 926 497
📲 Tư vấn Zalo 24/7: 0983 926 497

1. Cơ sở 1: Thôn Vân Đài, xã Hồng Minh, Hưng Yên;
2. Cơ sở 2: xóm Tam Văn, xã Văn Miếu, Phú Thọ;
3. Cơ sở 3: Khu Phú Cường, xã Minh Hoà, Phú Thọ.