Cây Cát Sâm – Dược Liệu Quý Dễ Trồng
Cát sâm là một cây dược liệu được biết đến với tác dụng bồi bổ cơ thể, phục hồi sức khỏe và tăng cường đề kháng. Cây còn được dân gian gọi với nhiều tên khác như sâm nam núi, sâm dây, cát sâm leo… Lưu ý hiện nay có một số người nhầm lẫn trồng 2 giống cây và đều gọi là Cát sâm. Cây cát sâm còn gọi là “sâm nam núi Dành” được biết đến ở Bắc Giang có đặc điểm thân leo nhỏ, lá nhỏ có khả năng cho củ sớm và búi củ phát triển to sau 4–5 năm trồng. Đây cũng là giống có giá trị dược liệu cao. Cần phân biệt rõ với giống Cát sâm thân gỗ, lá to – loại này không tạo củ mà chỉ cho rễ, ít giá trị về mặt dược liệu.
1. Giới thiệu về cây Cát sâm
- Tên khoa học: Codonopsis javanica, thuộc ngành Ngọc lan (Magnoliphita), lớp Ngọc lan (Magnoliopsita), phân lớp Hoa hồng (Rosidae), bộ Đậu (Fabaceae), họ Đậu (Fabaceae), phân họ Đậu (Faboideae).
- Tên gọi khác: Sâm nam, sâm nam núi dành, sâm dây, đẳng sâm nam, cát sâm leo
Đặc điểm sinh học:
Cát sâm là cây dây leo thân thảo, sống lâu năm. Thân mềm, phân nhánh, mọc bò hoặc leo giàn. Lá mọc so le, hình bầu dục nhỏ, đầu tù hoặc nhọn, mặt dưới có lông mịn. Hoa mọc đơn ở nách lá, hình chuông, màu lục nhạt hoặc tím. Rễ cây phát triển phình thành củ – là bộ phận được sử dụng làm thuốc.
Phân bố:
Cây phân bố rộng ở vùng núi và trung du Việt Nam như Bắc Giang, Lạng Sơn, Hòa Bình, Quảng Nam, Kon Tum… Ở Bắc Giang, cây thường mọc tự nhiên trong rừng và được người dân thu hái hoặc đem về trồng trong vườn, gọi là “sâm nam núi”.
Phân biệt hai giống cát sâm:
| Đặc điểm | Giống 1: Lá nhỏ, thân leo | Giống 2: Lá to, thân gỗ |
|---|---|---|
| Đặc điểm lá | Lá nhỏ, mềm, thân dây leo | Lá lớn, cứng, thân hóa gỗ |
| Khả năng tạo củ | Có – củ to sau 4–5 năm | Không – chỉ có rễ nhỏ |
| Giá trị dược liệu | Cao | Thấp |
| Tên dân gian | Sâm nam núi (cát sâm thật) | Hay bị nhầm là cát sâm |
2. Trồng và thu hái
Thời vụ và điều kiện sinh trưởng:
- Thời điểm trồng: Mùa xuân hoặc đầu thu
- Đất trồng: Đất tơi xốp, thoát nước tốt, giàu hữu cơ
Phương pháp nhân giống:
- Nhân giống chủ yếu bằng hạt hoặc hom rễ.
- Hạt giống được ươm trong bầu, chăm sóc đến khi cây cao khoảng 10–15 cm thì đem trồng.
- Hom rễ: Cắt đoạn rễ già có mầm, trồng thẳng vào đất ẩm.
- Lưu ý: Nên chọn giống lá nhỏ, thân leo để đảm bảo cây cho củ có giá trị dược liệu. Tránh trồng nhầm giống thân gỗ, lá to vì sẽ không cho củ.
Chăm sóc:
- Làm giàn cho cây leo
- Giữ ẩm đều, tránh úng nước
- Làm cỏ định kỳ, bón phân chuồng hoai và NPK luân phiên
Thu hái và sơ chế:
- Thu hoạch củ sau 3–5 năm
- Củ sau khi rửa sạch, để ráo, có thể phơi hoặc sấy khô, hoặc tẩm mật ong rồi sao vàng để dùng dần
3. Công dụng của cây Cát sâm
Y học cổ truyền:
- Dưỡng tỳ, ích khí, thanh nhiệt
- Chữa suy nhược, tiêu hóa kém, mệt mỏi
- Là vị thuốc thay thế nhân sâm trong nhiều bài thuốc cổ
Y học hiện đại:
- Tăng đề kháng, giảm viêm
- Hỗ trợ chức năng tiêu hóa và chuyển hóa
- Chống mệt mỏi, hỗ trợ phục hồi sức khỏe sau bệnh nặng
4. Liên hệ để mua cây giống
Nếu bạn muốn trồng cây Cát sâm tại vườn hoặc trang trại, có thể liên hệ:
Hợp tác xã Dược liệu Vân Đài
Địa chỉ: Thôn Vân Đài, xã Chí Hoà, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình
Điện thoại: 0983926497 / 0984552094
Hợp tác xã Dược liệu Vân Đài chuyên cung cấp giống các loại cây dược liệu quý với chất lượng đảm bảo, kèm theo hướng dẫn trồng, chăm sóc và chế biến đạt tiêu chuẩn dược liệu sạch. Ngoài cây Cát sâm, hợp tác xã còn cung cấp nhiều giống dược liệu khác như: Hoài sơn, Giảo cổ lam, Đinh lăng, Sâm cau, Hà thủ ô, Ba kích tím…
